From
Yusuf Oz@21:1/5 to
All on Sun Jan 2 16:41:58 2022
Bir devlet guclu ve zenginse ise onun halkida guclu ve zengindir.
"
DEVLET�?L?K
Yineleyelim ki; Atat�rk Devrimi i�in onurlu bir ya?am?n
�n ko?ulu tam ba??ms?zl?kt?r. Tam ba??ms?zl???n �n ko?ulu ise,
ekonomik ba??ms?zl?kt?r.
Ekonomik ba??ms?zl?k olmad?k�a, onca olanaks?zl?klara kar??n
kazan?lan utkunun da zarar g�rece?inin fark?nda olan y�ce
Atat�rk, bir ba?ka ger�e?in de fark?ndad?r.
Bu ger�ek ise, emperyalistlerin, Lozan'da elde edemediklerini
ekonomik yoldan elde etme gayreti i�inde olacaklar?n?n bilincinde
olu?udur. Atat�rk'e g�re "G�zel
yurdumuzu fakirli?e, memleketi y?k?nt?ya
s�r�kleyen �e?itli nedenler i�inde en b�y�?� ve en �nemlisi,
ekonomimizde ba??ms?zl?ktan yoksun olu?umuzdur."1*
B�t�n bu beklentilere yan?t verecek ulusal y�ntem ise, ulusumuzun
�zelliklerine ko?ut olarak ya?ama ge�irilmesi gereken
Devlet�iliktir.
Atat�rk Devriminde devlet�ili?in anlam?; hangi t�r� olursa
olsun, b�t�n �?karc?l?k kar??s?nda halk? korumak i�in devletin
olmas?d?r. B�yle bir anlayi? ??e liberalizmi ne de sosyalizmi tek
ba??na yans?tmayan kendine �zg� ulusal bir anlay??t?r.
"B?rak?n?z yaps?nlar, b?rak?n?z ge�sinler" ekonomik anlay???,
1929-1930' lar?n d�nyas?nda bat? ekonomisini bunal?ma
s�r�klemi?tir. Oysa Atat�rk'�n �nderli?indeki
T�rkiye kalk?nmaya, y�zy?llard?r Bat? ile a�t??? fark? kapayarak,
onlar? ge�meye adayd?r. Ekonomik kalk?nma sayesinde bir�ok
engeller a??lacakt?r. Atat�rk'e g�re "Ekonomik kalk?nma;
T�rkiye'nin �zg�r, ba??ms?z, her zaman daha g��l�, her
zaman daha g�nen�li T�rkiye �lk�s�n�n, belkemi?idir." Bu
"belkemigi"nin sa?l?kl? ve dayan?kl? olmas? yani, ulusun y�ksek
�?karlar?na a??rl?k verilmesi, halk?n g�nencinin
sa?lanmas? i�in, ekonomi y�netimini devlet elinde tutmal?d?r.
B�ylece gere?ine g�re ekonomiye y�n verme kolay olacakt?r. Bu
ba?lamda Atat�rk Devrimi i�inde ekonomik yakla??m m�dahalecidir.
M�dahaleci olmak zorundad?r. ��nk� var olmayan bir
ekonomik ya?am? canland?rmak gibi zor bir i?in ba?lang?c?ndad?r.
1920'lerde �lkede demir, �elik, ?eker �retimi yoktur. �lke y?k?k,
halk b?kk?nd?r. D�yunu Umumiye'ye 86 milyon alt?n lira bor�ludur
Y�ce Atat�rk, Ulusal Kurtulu? Sava??n?n o �etin g�nlerinde bile,
kuraca?? ba??ms?z T�rk Devleti i�in �n haz?rl?klar yapm??, t?pk?
e?itim kongresi toplad??? gibi, ekonomik siyasalar?n saptanmas?
i�in de bir kurul kurma gereksinmesini duymu?tur. Ziya G�kalp'?n
ba?kan? oldu?u bu kurul, Ankara Gar?nda bir vagon i�inde
�al??malar?n? s�rd�rm�?t�r. Atat�rk'�n de zaman zaman
�al??malar?na kat?ld??? bu komisyonun kimi �yeleri liberal
g�r�?�, kimileri de sosyalizmi ' savunmu?lar, ortaya karma
ekonomik modeli �?km??t?r.2*
Y�ce Atat�rk bilmekte ve inanmaktad?r ki ?zmir ?ktisat
Kongresinde ?unlar? s�ylemektedir;
"Bir ulusun do?rudan do?ruya ya?am? ile ilgili olan, o ulusun
ekonomisidir. Tarihin ve deneylerin yo?unla?t??? bu ger�ek bizim
ulusal ya?am?m?zda ve ulusal tarihimizde tamamen belirmi?tir.
Ger�ekten T�rk tarihi incelenirse y�kseli?, ��k�? nedenlerinin
ekonomik sorunlar?ndan ba?ka bir ?ey olmad??? derhal anla??l?r.
..." " Muhakkak tam ba??ms?zl??? sa?layabilmek i�in yegane ger�ek
kuvvet, en kuvvetli temel ekonomidir."
�a?da? T�rk sanay�nin kurulmas? bu d�nemde ba?lam??, halk?n temel gereksinmelerine, �lkenin g�nencine y�nelik yat?r?mlar bu d�nemde ger�ekle?mi?tir. Devlet�ilik, T�rk ulusunun benli?ine, k�lt�r�ne,
al??kanl???na ve beklentilerine uygun bir ilkedir. ��nk� "T�rk
toplumunun gelene?inde, anlay???nda, ekininde beklentiler devlete y�neliktir."3*
�lkenin tam ba??ms?zl???n?n ger�ekle?tirilmesi i�in, ekonomik
ba??ms?zl???n sa?lanmas?n?n bir yolu da, ekonomik d�zeyi
art?racak, ulusun genel �?kar?n? ilgilendiren kurulu?lar?n
do?rudan kurularak ya da sat?n al?narak, ulusal kurulu?lar?n
say?lar?n?n art?r?lmas?d?r. Bu amaca y�nelik olarak Y�ce Atat�rk,
"Ekonomik siyasetimizin �nemli ama�lar?ndan biri de, genel
�?karlar? do?rudan do?ruya ilgilendirecek kurumlar ve ekonomik
kurulu?lar? mali ve teknik g�c�m�z�n izni oran?nda
devletlestirmek" olaca??n? vurgulam?? ve bunun i�in
devletle?tirme giri?imleri ger�ekle?tirilmi?tir.
Atat�rk T�rkiye'sinin izledi?i devlet�ili?in amac?, Atat�rk
taraf?ndan ?u ?ekilde betimlenmi?tir: "Bizim izledi?imiz
devlet�ilik, bireysel emek ve faaliyeti esas tutmakla beraber,
m�mk�n oldu?u kadar az zaman i�inde ulusu g�nence ve �lkeyi
bay?nd?rl??a eri?tirmek i�in ulusun genel ve y�ksek �?karlar?n?n
gerektirdi?i i?lerde -�zellikle ekonomik alanda-devleti fiilen ilgilendirmektir."4*
Bu saptaman?n kimi s�zc�klerinin alt?n? bir kez daha �izmek
istiyoruz. Ulusu g�nence, �lkeyi bay?nd?rl?ga eristirmek ve
ulusun penel �?karlar?n? korumak. ??te T�rkiye'de devlet�ili?in
amac?n? bu s�zc�kler �zetlemekte ve bu amac?n ger�ekle?mesi i�in,
hem �zel ve hem de kamusal b�t�n kaynaklardan yararlanmak
gerekmektedir.
' Aktaran, Suna Kili, a.g.y.., s.248. 2 Suna Kili, a.g.y., 249.
3 Taner Timur, T�rk Devrimi ve Sonras?, Ankara, 1993, s.107. 4
Atat�rk d�neminde devlet�ili?in sa?lad??? olanaklara k?saca bir
g�z atarsak; Bat? devletlerinin ula?t?klar? seviyeyi uzun bir
zaman dilimi i�inde elde ettiklerini de g�z �n�nde tutarak,
Osmanl? devletinden devral?nan yar? s�m�rge, harabe bir ekonomi
ve yetersiz sermaye birikimi ko?ullar?na kar??n, g�r�nt� ?u
inan?lmas? g�� ger�ekleri yans?tmaktad?r:
T�rkiye ve D�nyada Sanayi �retim ?ndeksleri 5*
(1929 = 100)
Yrl T�rkiye D�nya
1929 100 100
1930 106 86
1931 112 76
1932 118 65
1933 131 75
1934 141 80
1935 141 92
1936 149 102
1937 165 110
1938 174' 96
1939 196 119
O y?llarda sanayile?mede yaln?z Sovyet Rusya 1933'ten soi?ra,
Japonya'da 1934'ten sonra T�rkiye'den daha h?zl? bir b�y�me oran?
sa?lam??,
1929-1939 y?llar? aras?nda d�nya sanayi �retimi art?? h?z?n?n,
T�rkiye'den �ok
daha d�?�k oldu?u g�zlemlenebilir. Bu d�nemde d�nya sanayi
�retimi art??
oran? %19 olmas?na kar??n, T�rkiye'de bu alandaki art?? oran?
%96'd?r. 6*
1929-1939 d�neminde Balkan �lkeleri ile T�rkiye'nin
kar??la?t?r?lmas?nda, T�rkiye'nin hep �nde oldu?u g�r�lur ve
gibi, T�rkiye'de ki?i ba??na d�?en gelirde �nemli bir art??
g�zlenmektedir. 7*
"
Oysa, inceledi?imiz 1929-1938 d�nemi, kimi olumsuz �zellikler
i�ermektedir. ?�yle ki;
D�nyada ortaya �?kan en b�y�k bunal?m bu d�nemde ger�ekle?mi?tir.
Hen�z sava?tan �?km?? olan T�rkiye'de, anamal olmad??? gibi, geri
bir ekonomik yap? mevcuttur. D?? yard?m ve i� bor�lanmaya
ba?vurulmadan sa?l?kl? bir sanayile?me siyasas? g�d�lmesi
ba?ar?lm??t?r. As?l �nemlisi de, ger�ekle?tirilen sanayi o g�n�n
olanaklar?na g�re �a?da? ve teknolojiktir. B�t�n �abalar ve
geli?meler ba??ms?z ekonomiyi ger�ekle?tirmeye y�neliktir.8*
Cumhuriyet kurulmas?ndan 1929 y?l?na dek ge�en s�rede, T�rkiye'de
uygulanan ekonomik sistem liberal a??rl?kl?d?r. Ancak, d�nyay?
sarsan, ekonomik darbo?az?n da etkisiyle 1930'dan sonra Ekonomik
Ba??ms?zl?k Sava?? ba?lat?lm??t?r. Bu ekonomik sava? ger�ek
anlamda bir devlet�iliktir. Belirtilen tarihten sonraki ekonomik g�stergelerdeki olumlu geli?meler, �zellikle sanayinin %50
oran?nda artt??? verilerde g�r�lmektedir.
Temel ?ktisadi G�stergeler 9*
1923-29 1933-39
GSMH B�y�me 10.9 9.1
Sanayi B�y�me H?z? 8.5 10.2
Sanayi/GSMH 11.4 16.9
Yat?r?m/GSMH 9.1 10.7
?thalat 14.5 6.6
?thalat-?hracat (M. TL.) -56.6 +12.4
Atat�rk�� D�?�ncede Devlet�ilik ilkesi, salt d�nya ekonomik
bunal?m?n?n sonucunda geli?tirilen bir d�?�nce olmay?p, T�rk
ulusunun Bat?ya kar?? ulusal onurunun korunmas?na y�nelik olmas?
ve ba?ar?lmas? y�n� ile de evrensel bir ilkedir. T�rk Devriminin
devlet�ilik ilkesi o denli ba?ar?l? olmu?tur ki, bu ilkenin,
Atat�rk�� D�?�nceye inananlar?n denetiminde y�netime yans?t?ld???
s�rece, T�rkiye'yi bir pazar olarak kullanma hevesindeki s�m�r�c�
g��lerin hevesleri kursaklar?nda kalm??t?r.
Atat�rk�� devlet anlay???n?n ortaya koydu?u ulusal ba?arn?n en
�arp?c? kan?tlar?ndan birisini, ekonomik ba?ar?da g�rmek
olas?d?r. Uluslararas? ekonomik bunal?ma kar??n, 1930-1938
y?llar? aras?nda ?u ba?ar?lar? g�rmek ?a??rt?c?, ?a??rt?c? oldu?u
kadar da d�?�nd�r�c�d�r.
-Devlet b�t�esi �o?unlukla dengeli olmu?tur,
-D?? ticaret �o?unlukla dengeli olmu?tur,
-�demeler aras?nda denge sa?lanm??t?r,
-Devletin dengeli kalk?nmas?n? sa?layan ekonomik yat?r?mlara, bu
arada S�merbank (1933), Etibank (1935) , sanayi, maden ve enerji
alanlar?nda i?letmeler kurulmu?tur. 10*
-Ziraat Bankas?n?n yap?s? de?i?tirilerek halka daha iyi hizmet
olanaklar? yarat?lm??t?r.
T�rk Devriminin Ekonomik Kalk?nma Modeli �zellikleri:
Yineleyelim ki, T�rk Devrimi ayn? zamanda, bu Devrimin
yap?mc?s?n?n �zellikleri olan; insan? temel alma, insan? y�celtme
gibi temel ve evrensel de?erleri i�ermektedir.
T�rk Devriminin ekonomik kalk?nma modelini de ?u ?ekilde
�zetlemek olas?d?r:
-M�dahalecidir: Ekonomisi yok denecek d�zeyde olan bir �lkenin
ekonomik kalk?nmas?n?n ger�ekle?tirilmesinde, devlet m�dahalesini
zorunlu k?lmaktad?r.
-Planc?d?r: M�dahalenin bilimsel veriler do?rultusunda yap?lmas?
ve k?t kaynaklar?n savurganl???n?n �nlenmesi i�in planc?d?r.
-Ger�ek�idir: Eldeki kaynaklar?n bilincinde olmakla, enflasyonun
ki?iyi ve toplumu yan?ltan ve aldatan ortamdan uzakt?r.
-Se�meci dir: �lkenin ekonomik kalk?nmas?nda, kamu ve �zel
kesimin birlikte yer almas?n? i�ermektedir.
-E?itlik�idir: Ulusu olu?turan b�t�n yurtta?lar? i�i?? ayn?
e?itli?in, "ulusal servetin da??l?m?nda daha y�ksek refah?n"
sa?lanmas?na ve ulusal birli?in korunmas?na y�neliktir.
-Ba??ms?zl?k�?d?r: Ulusal ba??ms?zl?k ama�lanmakta ve
ba??ms?zl???n korunmas? i�in ulusal bilincin duyarl? ve uyan?k
tutulmas?na y�neliktir.
-A�?k Y�netimcidir: �zg�rl�k ve demokratik ilkelerin yer ald???
siyasal i�erik ta??r.
-H�manisttir: ?nsan sevgisini temel al?r, bar??�? ve insanc?ld?r.
-?� ve D?? S�m�r�ye Kar??d?r: Tam bir a�?kl?kla gerek s?n?f
s�m�r�s�ne, gerek ise ulus s�m�r�s�ne kar??d?r.
-Uluslararas? ??birli?i ve Dayan??madan Yanad?r: D�nyan?n bir
b�t�n oldu?u bilincinde olarak, d�nyay? �e?itli organlar?n
olu?turdu?u bir v�cut saymaktad?r. 11*
Bu ilkeler do?rultusunda 1938'lerde T�rkiye'nin ula?t??? riokta:
N�fusun 11 milyondan 17 milyona �?kt???, okuma yazma oran?
%20'ye, demiryollar?n?n 4000 km'den 7200 km'ye ula?t???, demir,
�elik, �imento, ?eker fabrikalar?n?n kuruldu?u noktad?r. 12*
Oysa, 1927 y?l? tar?m say?m?na g�re, 1.741.239 k�yl� ailesine
kar??l?k, 118.700 karasaban ve 210 794 pulluk mevcuttur. 13*
Asl?nda, T�rki,ye Cumhuriyetinin nereden nereye geldi?ini
kan?tlayan bir yasa vard?r. Ad? Agnam Resmi (Hayvan Vergisi)
Yasas? olan bu Yasa, TBMM'nin y�r�rl�?e koydu?u ilk yasad?r.
�lkede vergi al?nabilecek bir ba?ka gelir kayna?? olmad??? i�in,
mevcut hayvanlardan vergi al?nma gereksinmesi duyulmas?, o
g�nlerde �lkenin hangi ko?ullarda oldu?unun bir ba?ka kan?t?d?r.
Devlet�ilik ilkesinin Yaratt??? F?rsat E?itli?i:
F?rsat e?itli?i konusu, T�rk Devriminden sonra tart???lan bir
konu olarak ortaya �?km?? olmas?na kar??n, Y�ce Atat�rk bu konuya
da evrensel uygulama �rne?i kazand?rm??t?r. Atat�rk devlet�ili?i,
f?rsat e?itli?i yaratmada devleti g�revli kabul etmi?tir.
Atat�rk'�n hedeflerinden birisi de "s?n?fs?z, ayr?cal?ks?z bir
toplum yaratma" �lk�s�d�r. O, "insan?n insan? s�m�rmesini
engellemek" i�in k�lt�rel, sosyal, ekonomik t�m konularda
y�r�rl�?e koydu?u ve ya?ama ge�irdi?i yasalar, e?itli?in
sa?lanmas?na y�nelik giri?imlerdir. Atat�rk Devrimi i�inde hi�
bir giri?im, hi�bir at?l?m, mutlu az?nl?k i�in yap?lm?? de?il,
t�m ulus ve insanl?k i�indir. Bu �zellikler. Atat�rk�� D�?�ncenin
evrensel g�c�n� art?ran unsurlard?r.
T�rk Devriminin.Devlet�ilik ilkesini k?saca �zetlemek gerekir
ise; �lkenin siyasi y�nden �zg�r olmas? kadar, ekonomisinin de
�zg�rl�k ortam?nda, s?n?f m�cadelesi tehlikelerden korunarak
dengeli bir �lke hedeflemektedir. Bunun i�in, �lkenin
geli?mesinde tekni?in ve sermayenin egemen k?l?nmas?, bu
de?erleri devletin elinde tutarak ba??bo?, yabanc? u?a?? bir
kapitalizmin ayr?lmaz sonucu olan s?n?fla?madan �lkeyi
korumakt?r. Yoksa, uiusun a??r �zverisi ile elde edilen
ba?ar?s?n?, bu kez sosyal �at??malara ve s?n?f kavgalar? i�ine
d�?�rmek de?ildir.
Devlet�ilik; bir ama� de?il bir ara�t?r. Devlet�ilikte ama�,
siyaseten oldu?u gibi ekonomik y�nden de kendine egemen, ileri
teknik ve s?n?f kavgalar?na sosyal yap? nedeniyle s�r�klenmeden,
uyumlu bir g�venceye kavu?makt?r. Sanayi kurmak ve onu �zel
sermayenin yarataca?? ??mar?kl?ktan korumakt?r. Devleti
geli?tirmek, ancak, halk? k�le haline getirmemek, ilkellikten
kurtulmak, s?n?f m�cadelesini besleyen liberal bir demokrasiden
ve kanl? bir s?n?f diktat�rl�?�nden kesinlikle ka�?nmakt?r.
K?saca, sosyal devlet anlay??? i�inde planl?, dengeli ve
disiplinli kalk?nmakt?r. 14* Bu y�n� ile de ulusal devlet
amac?yla b�t�nle?mektedir.
Devlet�ilik ilkesi, T�rk Devriminin �z� ile uyum i�indedir. T�rk
Devrimi; ki?isel yararlar ile ulusal yararlar aras?nda tam bir
anla?ma sa?lamay? ama�lar. B�yle bir uyumun sa?lanmas? kolay
olmayaca?? i�in, Devlet y�nlendirici g�rev �stlenmi?tir. Bir
anlamda devlet�ilik b�yle bir uyum sa?lanma zorunlulu?unun bir
sonucu olarak do?mu?tur.
Frans?z Devrimi, derebeylik egemenli?ine kar??, burjuva
egemenli?ini kurarak yeni bir s?n?f devleti do?uran, yeni bir
ekonomik sisteme yol a�m??t?r. Rus Devrimi, Frans?z Devrimine bir
tepki olarak burjuva s?n?f?n?n egemenli?ine kar?? proletarya
egemenli?ini kurmu?tur. T�rk Devriminin s?n?fs?z bir esasa
dayanmamas? tarihi zorunlulu?un gere?idir. ��nk� tarihte
g�r�ld�?� �zere; s?n?fs?z ayr?l?klar y�z�nden, ulusal olanaklar
iyi kullan?lmayarak insanl?k yoksulluk i�inde k?vranm??t?r. Hem
yoksulluktan kurtulman?n hem de, s?n?f ayr?l???na olanak
tan?mamam?n ko?ulu, ekonomik siyasan?n saptan?lmas? ile olas?d?r.
T�rkiye'nin ekonomik siyasetinin ana prensibi, kendili?inden
belirmi?tir: "T�rkiye Devlet�ili?i, o denli T�rk Devrimine �zg�
bir ilkedir ki, onu ne tarihte ne de kitaplarda bulmak olas?
de?ildir. T�rk Devrimi yarat?l?c?l???n?n bir �rne?ini de,
ekonomik siyasas?n?n saptanmas? ile vermi?tir.15*
Devlet�ilikte Ekonomi Siyasas?:
Devlet�ili?in, f?rsat e?itli?inin sa?lanmas?nda en �nemli
etkenlerden birisi de, ekonomi siyasas?nda izlenen us�u
y�ntemdir. Planl? kalk?nma esas?na dayanan bu siyasa sayesinde
halk, enflasyon alt?nda ezilmedi?i gibi, yakla?an ?kinci D�nya
Sava?? ko?ullar?nda yeni kurulan devlet i�in yads?n?lmaz bir
g�vence de sa?lam??t?r.
Hen�z, d�nya uluslar?n?n yabanc? oldu?u, ekonominin uzun s�reli
planlara ba?lanmas?n?n yararlar?, di?er uluslar taraf?ndan, ancak
?kinci D�nya Sava?? sonras?nda ya?ama ge�irilebilmi?tir. T�rk
Devriminin ekonomik kalk?nmay? plana ba?lamas? ?u ama�lar?
ger�ekle?tirmeye y�neliktir:16*
. Tam �al??ma,
. H?zl? ve dengeli sermaye birikimi, . D?? �demeler dengesi,
. Enflasyonsuz h?zl? kalk?nma,
. B�lgeler aras? dengeli kalk?nma, . �zel giri?imin geli?mesi,
. H?zl? teknolojik geli?me i�in yabanc? sermaye ile i?birli?i.
Ancak, "... bor� olarak al?nan yabanc? paralar?n, ?imdiye dek
?stanb??l H�k�metlerinin yapt??? gibi, �demek zorunda de?ilmi?iz
gibi ama�s?z israf edip t�keterek, bor�lar?m?z?, ba??ms?zl???m?z?
tehlikeye sokacak ?ekilde tehlike kar??s?nda b?rakmaya kesinlikle
kar??" 17* olunmal?d?r.
T�rk Devrimi �nderinin ekonomik siyasas?ndaki beklentilerinin
i�tenli?i onca olumsuz ko?ullara kar??n, O'nun ya?ad??? d�nemde
ger�ekle?mi? ve O bu olumlu geli?meleri, TBMM'yi a�??
konu?malar?nda dile getirerek b?r anlamda halk?n temsilcileri
�n�nde hesap vermeyi al??kanl?k haline getirmi?tir.
"1936 senesi b�t�esi, tahmine ve 1935 y?l? gelirlerine g�re, 22
milyon fazla ile kapanm??t?r. 1937 b�t�esinin de, bug�ne dek
g�sterdi?i geli?me, ayn? beklentiyi fazlas? ile verece?i
do?rultusundad?r.
Bu sonu�; memleket ekonomisinin geli?mesini, halk?n refaha
ula?makta oldu?unu ifade etti?i gibi, ayna zamanda halk i�in
�al??an bir h�k�metin halk?n �?kar?na y�nelik olarak ald???
�nlemlerdeki isabeti de do?rulamaktad?r." 18*
B�t�n bu beklentilerin nedenli i�ten ve tutarl? oldu?unu
kan?tlayan, bir ba?ka ger�ekte, T�rk liras?n?n de?erinin izledi?i
seyirdir. 1921 y?l?nda 605 kuru? olan Sterlin, 1938'de 616
kuru?tur. 19*
Ne var ki, T�rkiye hi� bir zaman kurucusundan sonra, kurucusunun
istedi?i d�zeyde devlet�i olamam??t?r. T?pk? b�t�n� ile
Atat�rk��l�?�n devlet ya?am?na yans?t?lamad??? gibi.
1* Aktaran, Do?an Avc?o?lu, Milli Kurtulu? ..., C:4, s.1739.
2* Y�ksel �lken, Atat�rk ve ?ktisat, Ankara, 1981, s.8.
3* Suna Kili, Ataturk devrimi Bir Cgdaslasma modeli Ankara
1995 s.260.
4* A.Afetinan, Medeni Bilgi ve M.Kemal Atat�rk'�n EI Yaz?lar?,
TTK, 1988, s.49:
5* K�ymen'den aktaran, Suna Kili, a.g.y., s.263.
6* Suna Kili, a.g.y., s.264.
7* K�ymen'den aktaran, Suna Kili, a.g.y., s.264.
8* Suna Kili, a.g.y., s.265.
9* 3 Boratav'dan aktaran, ?zzettin �nder, "Ekonomik Kalk?nma
Y�n�nden Atat�rk Devrimleri" D�nya ve T�rkiye A�?s?ndan
Atat�rk, Haz?rlayan Suna Kili, ?stanbul, 1996, s.60.
10* ?evket S�reyya Aydemir, ?htilalin Mant???, ... s.142.
11* Y�ksel �lken, a.g.y., s.75-76.
12* Y�ksel �lken, a.g.y., s.112.
13* Taner Timur, Turk Devrimi ve sonrasi Ankara 1993 s.72.
14* ?evket S�reyya Aydemir, Suyu Arayan Adam, ?stanbul,1974,
s.486.
15* Vedat Nedim, "S?n?fs?zla?mak ve ?ktisadi Siyaset" (Kadro
Dergisi, C:11 , 1932), s.17-21 . Bu sat?rlar?n yaz?ld???
g�nlerde Y�ce Atat�rk'�n ya?ad???n? ve "Kadro" dergisine
abone oldu?u da ayr?ca bilinmelidir.
16* Mustafa A.Aysan, Atat�rk'�n Ekonomik Politikas?, ?stanbul,
1980, s.20.
17* Y�ce Atat�rk'�n 1 Mart 1922 tarihli konu?mas?.
18* Y�ce Atat�rk'�n 1 Kasim 1936 tarihli konusmasi
19* Istatistik Yilligi 1937-39
"
--- SoupGate-Win32 v1.05
* Origin: fsxNet Usenet Gateway (21:1/5)
From
Yusuf Oz@21:1/5 to
All on Mon Jan 3 18:42:55 2022
ULUS�ULUK
T�rk�e "ulus" yerine kullan?lan "millet" s�zc�?�, Arap�a
k�kenlidir ve "din toplulu?u, cemaat" anlam?na gelmektedir. Bu
nedenle "millet", Osmanl? ?mparatorlu?u d�neminde, M�sl�man
olmayan uyruklar, topluluklar i�in kullan?lm??t?r. Atat�rk
"ulus"tan s�z ederken s?k s?k "T�rkiye ulusu" deyimini
ye?lemi?tir. ��nk� O, T�rkiye'de co?rafyan?n, tarihin ve k�lt�r�n
olu?turdu?u bir ulusun ya?amakta oldu?unu kabul etmektedir. 1*
Atat�rk Devriminin �nemli ilkelerinden birisi ulus�uluk
ilkesidir. ��nk� Osmanl? y�netiminin sosyal, k�lt�rel ve e?itim
ko?ullar? i�inde ulus�ulu?un �ne �?kar?lmas? benimsetilmesi ve ilkele?tirilmesi, kula kul al??kanl???ndaki bir toplumda hemen
hemen olanaks?zd?r. Ancak �a?da? bir toplumun kurulmas? i�in de
ka�?n?lmazd?r.
Ayr?ca, T�rkiye de ulus�uluk tarihi bir zorunluluktur. Bu
zorunluluk "bir arada ya?ama" istencinden gelen dilekler, Ulusal
Ant (Milli Misak) s?n?rlar? i�inde bir "ulusal moral ki?ili?i"
yaratm??t?r. Bu ba?lamda, Kuvay? Milliye olu?umu, ulusal s?n?rlar
i�inde ya?ayan b�t�n �?elerin tarihten gelen siyasal
zorunluluklar?n do?al sonucu olan bir siyasal istemden gelen
"birle?ik ya?am" 2* bilincini �ng�rmekteydi.
Ulus olgusu, insan toplumunun ula?t??? en son a?amad?r. Ulus
olabilmenin ko?ulu; ayn? ac?lara �z�lerek, ayn? ba?ar?lara ve
an?lara sevinerek, ayn? tarih birli?ini olu?turmak, ayn? ba??ms?z
yurt par�as?nda maddi ve tinsel de?erlere sahip olma sevincini
duymak, gelecekte ayn? tarih birli?i bilincinde olmak, aralar?nda
dil, k�lt�r ve duygu birli?i olma??d?r.
Atat�rk � D�?�nce de ulus; ulusal tarih s�reklili?i ile, ulusun
�lk� (�a?? a?mak) s�reklili?inde bilin� demektir. Ulus�uluk, bu
anlay?? �zerine kurulan birle?tirici, b�t�nle?tiricidir. Bu
birlik ve b�t�nl�k ile ulusal k�lt�r korunacak, evrensel k�lt�r
ile b�t�nle?ecektir.
Bu ilkeyi Atat�rk, "T�rkiye Cumhuriyetini kuran T�rk Halk?na,
T�rk ' Ulusu denir." ve "Ne mutlu T�rk�m diyene." s�zleriyle
betimlemi?tir. Bu s�zler; "T�rkiye Cumhuriyetini yaln?z T�rk
Halk? kurmu?tur.", "Ne mutlu T�rk olana." ?eklinde s�ylenmemi?,
b�l�c�l�kten ve ay?r?mc?l?ktan uzak, birle?tirici, b�t�nle?tirici
bir anlay??la, T�rkiye i�inde ya?ayan, kendisini yurtta? olarak
g�ren ve yurtta?l?k g�revlerini, Devlete olan y�k�ml�l�klerini
yerine getirme duyarl?l???nda olan, herkesi kucaklayacak bir
?ekilde ifade edilmi?tir.
Ulus�uluk ilkesi ulusun t�m bireyleriyle ama�ta, �lk�de, yazg?da,
inan�ta, dilde, ekinde ulusal kimlik bilincine varmas?, "ben
T�rk�m" diyebilmesini; tasada, k?van�ta, olanaklar?n da??l?m?nda, birle?ebilmenin mutlulu?a ula?mas?; �lke ve ulus b�t�nl�?� i�in ,
devletin ve ulusun gelece?i i�in birlikte �al??mak, eyleme
ge�ebilme erdemini, �zverisini g�stermesi; y�netimde, ekonomide,
siyasada, ekinde ba??ms?zl?k do?rultusunda geli?meye,
�a?da?la?maya katk?da bulunmas?d?r. Y�ce
�ndere g�re; "Bir yurdun en de?erli varl???, yurtta?lar aras?nda
ulusal birlik, iyi ge�inme ve �al??kanl?k duygu ve yeteneklerinin
olgunlu?udur. ..."3*
Bat? uluslar?, geleneksel toplumdan �a?da? topluma ge�erken
ulusla?ma, ulusal devlet kurma �abas?na girmi?ler, �yle
�a?da?la?m??lard?r. 4* Bat?da bu fikir, Frans?z Devriminden sonra
ba?lam??t?r. Ancak bu d�nemde hen�z bireylerin benimsemesinden
uzak kalm??, her konuda �?kar?n? �nde tutan burjuvazinin
g�d�m�nde olmu?tur. ��nk� burjuva i�in �nemli olan y�netim
bi�iminin niteli?i de?il, kendisine daha �ok olanak sa?layacak
olan ekonomik d�zendir. Bu ko?ullarda halk e?itimden, toplumsal
g�venceden ve haklardan yoksundur. Ancak, Atat�rk Devriminde
ulus�uluk s�m�r�den, ki?isel �?kar beklemeden, toplumun
mutlulu?una y�nelik evrensel d�zeyde tutulmu?tur.
Atat�rk Devriminde ulus�uluk, �a?da?l??a a�?kt?r bu y�n� ile de,
�a?da?la?ma eylemi ile yak?n ilgisi vard?r. �a?da?la?ma eylemi
ise, ulus devleti olmay? gerektirdi?i gibi, b�yle bir devletin,
temel siyasi kurumlar?n?n �a?da? do?rultuda yenile?mesini de
gerektirir. Bu ba?lamda Atat�rk Devriminde ulus�uluk, devletin
ulusalla?mas?na, ulusal devletin ve ulusun geli?mesine olanak
tan?yan, ilerici ve devrimci i�eriklidir. Atat�rk ulus�ulu?u,
di?er devletlerin ba??ms?zl???na da sayg? g�stermeyi ilke
edinmi?, halk�?, laik, us�u ve bilimci olmakla ayr? bir evrensel
�nem ta??maktad?r.
Bu yakla??mla, Atat�rk ulus�ulu?u, T�rk �lkesinde yazg?
birli?inde olan herkesi T�rk sayar, dinsel, mezhepsel, budunsal
ayr?l?klara, b�l�nmeye itecek her davran???, her eylemi, her
d�?�nceyi reddeder. 5* Bununla birlikte, T�rk ulus�ulu?u,
Turanc?l?k anlam?nda yay?lmac? bir �lk� olmad??? gibi, ?rk�? ya
da �teki uluslar?n varl???n? tan?mayan bir ilke de de?ildir. T�rk
ulus�ulu?u en somut i�eri?iyle, emperyalizme ve onun her �e?idine
kar?? olmay? i�eren bir ilkedir.
�te yandan, Atat�rk�� D�?�ncenin ulus�ulu?u, bencil bir ulus�uluk
de?ildir. Kendi ulusunun oldu?u kadar, ba?ka uluslar?n da
gelece?ini d�?�nen
evrensel b'sr ulus�uluk oldu?unu Atat�rk'�n; "?nsan ait oldu?u
ulusun varl???n? ve mutfu?unu d�?�nd�?� kadar, b�t�n d�nya
utustar?n?n huzur ve mutlulu?unu d�?�nmeli..." diye ba?layan
s�ylevinde izlemek olas?d?r.
Atat�rk T�rkiye'sinin bu ilkesi; yery�z�nde ?rk b�lge, din
mezhep, ... gibi �a?d??? ayr?l?klar?n k??k?rt?lmas? ile mutsuzluk
i�inde y�zen, bu ko?ullarda g��s�z kalan, g��l�lerin s�m�rd�?�
uluslara �rnek oldu?u i�in, evrensel �zelliktedir. Bu nedeniyle,
Atat�rk�� D�?�ncenin Ulus�uluk ilkesi; uluslar?n par�alanmas?n?
kendi �?karc? ve s�m�r�c� emellerine uygun bulan emperyalist
g��lerin korkulu r�yas?d?r. Bu y�zden, T�rkiye'de, Atat�rk
zaman?nda yerle?tirilen ulusal bilin� ve beraberlik duygular?
s�rekli olarak yok edilmeye �al???lmaktad?r. Kimi kez mezhep,
kimi kez de b�lgesel ve ?rk�? ayr?l?klar bahane edilerek
ulus�uluk ilkesinin ge�ersiz k?l?nmas?na y�nelik �abalar bu
beklentilerin kan?t?d?r.
Ulus�uluk halk�?l?k de?ildir, Ama, di?er ilklerde oldu?u gibi
halk�?l?k ilkesi ile de b�t�nle?en ve onu destekleyen bir
ilkedir.
1* ?erafettin Turan, Ataturk ve Ulusal Dil s.162,165.
2* Bahri Savc?, Evrenin mercegi Insan Uzerine AUSBF Dergisi 1991
N: 1-2 . s.17.
3 * Aktaran, Sami �zerdim, Ataturkcu nun El Kitabi., s.136.
4 * Suna Kili, Ataturk Devrimi Bir Cagdaslasma Modeli -T. Is Ban
Ankara 1995 s.231.
5 * Suna Kili, a.g.y., s.237.
--- SoupGate-Win32 v1.05
* Origin: fsxNet Usenet Gateway (21:1/5)